Wiza humanitarna i ochrona międzynarodowa to dwie różne instytucje prawne. Chociaż obie mogą dotyczyć osób, które z poważnych powodów nie mogą bezpiecznie funkcjonować w państwie pochodzenia, mają inne podstawy prawne, inne procedury i prowadzą do innych skutków.

Szczególnie ważne jest prawidłowe rozróżnienie organów właściwych w tych sprawach.

Wniosku o ochronę międzynarodową nie składa się bezpośrednio w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców. Wniosek jest kierowany do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, ale cudzoziemiec składa go osobiście za pośrednictwem Straży Granicznej.

Czym jest wiza humanitarna?

Potocznie „wizą humanitarną” nazywa się wizę wydawaną w celu przyjazdu do Polski:

  • ze względów humanitarnych;
  • z uwagi na interes państwa;
  • z uwagi na zobowiązania międzynarodowe Polski.

Jest to cel wizowy przewidziany w ustawie o cudzoziemcach.

Wiza taka jest dokumentem uprawniającym do wjazdu i pobytu w Polsce w okresie jej ważności. Sama w sobie nie oznacza jednak nadania statusu uchodźcy ani udzielenia ochrony uzupełniającej.

Nie należy więc utożsamiać „wizy humanitarnej” z „azylem” czy ochroną międzynarodową.

Gdzie ubiega się o wizę humanitarną?

Wiza jest instrumentem służącym przede wszystkim do legalnego wjazdu do Polski, dlatego procedura wizowa jest co do zasady prowadzona przed przyjazdem cudzoziemca, przez właściwego polskiego konsula.

Możliwość otrzymania takiej wizy zależy od konkretnych okoliczności i oceny przesłanek wizowych.

Nie istnieje automatyczne prawo do uzyskania wizy tylko dlatego, że sytuacja cudzoziemca jest trudna.

Czy na wizie humanitarnej można pracować?

Tak.

Osoba posiadająca ważną wizę wydaną w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe może obecnie wykonywać pracę w Polsce bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy.

Należy jednak zawsze sprawdzić, czy konkretny dokument rzeczywiście został wydany właśnie w tym celu.

Czym jest ochrona międzynarodowa?

Ochrona międzynarodowa obejmuje:

  • status uchodźcy;
  • ochronę uzupełniającą.

Są to formy ochrony przyznawane osobom, których powrót do państwa pochodzenia jest niemożliwy lub niebezpieczny z przyczyn określonych w przepisach.

Ochrona międzynarodowa nie jest rodzajem wizy.

Jest odrębnym statusem prawnym uzyskiwanym w specjalnym postępowaniu prowadzonym już w związku z obecnością cudzoziemca na granicy albo na terytorium Polski.

Kiedy można otrzymać status uchodźcy?

Status uchodźcy może zostać nadany cudzoziemcowi, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w państwie pochodzenia z powodu:

  • rasy;
  • religii;
  • narodowości;
  • przekonań politycznych;
  • przynależności do określonej grupy społecznej

nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego państwa.

Nie każda wojna, trudna sytuacja ekonomiczna czy ogólne poczucie zagrożenia automatycznie oznaczają spełnienie przesłanek statusu uchodźcy.

Kluczowe jest ustalenie, czy istnieje rzeczywista, uzasadniona obawa przed prześladowaniem z przyczyn wskazanych w przepisach.

Kiedy przysługuje ochrona uzupełniająca?

Ochrona uzupełniająca może zostać udzielona osobie, która nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, ale powrót do państwa pochodzenia narażałby ją na rzeczywiste ryzyko poważnej krzywdy.

Może chodzić między innymi o:

  • karę śmierci lub egzekucję;
  • tortury;
  • nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie;
  • poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub fizycznej integralności wynikające z przemocy nieselektywnej wobec ludności cywilnej w warunkach konfliktu zbrojnego.

Ochrona uzupełniająca nie jest więc „gorszą wersją” statusu uchodźcy. Jest odrębną formą ochrony przeznaczoną dla osób spełniających inne przesłanki.

Gdzie składa się wniosek o ochronę międzynarodową?

Wniosek jest składany do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Straży Granicznej.

W praktyce osoba chcąca ubiegać się o ochronę powinna osobiście zgłosić się do oddziału lub placówki Straży Granicznej i poinformować, że chce złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Można to zrobić:

  • podczas kontroli granicznej przy wjeździe do Polski;
  • podczas pobytu na terytorium Polski, zgłaszając się do jednostki Straży Granicznej;
  • również w określonych sytuacjach podczas pobytu w strzeżonym ośrodku, areszcie dla cudzoziemców, areszcie śledczym lub zakładzie karnym.

Wniosku nie składa się bezpośrednio w siedzibie Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Co jeśli Straż Graniczna nie może przyjąć wniosku tego samego dnia?

Jeżeli organ Straży Granicznej nie może przyjąć formalnego wniosku w dniu zgłoszenia, przyjmuje deklarację zamiaru złożenia wniosku i wskazuje termin oraz miejsce, w którym wniosek zostanie przyjęty.

Dlatego należy wyraźnie poinformować funkcjonariusza o zamiarze ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Co dzieje się podczas składania wniosku?

Podczas procedury Straż Graniczna wykonuje czynności przewidziane prawem, które mogą obejmować między innymi:

  • ustalenie tożsamości cudzoziemca;
  • zebranie danych osobowych;
  • wykonanie fotografii;
  • pobranie odcisków palców w przypadkach przewidzianych prawem;
  • przyjęcie informacji dotyczących członków rodziny;
  • przekazanie informacji o prawach i obowiązkach wnioskodawcy.

Następnie wniosek jest przekazywany do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Kto decyduje o przyznaniu ochrony?

W pierwszej instancji decyzję wydaje Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

To on:

  • nadaje albo odmawia nadania statusu uchodźcy;
  • udziela albo odmawia ochrony uzupełniającej.

Straż Graniczna przyjmuje wniosek i wykonuje określone czynności proceduralne, ale nie jest organem wydającym decyzję o nadaniu statusu uchodźcy w pierwszej instancji.

Od negatywnej decyzji Szefa Urzędu przysługuje środek odwoławczy do Rady do Spraw Uchodźców zgodnie z pouczeniem znajdującym się w decyzji.

Jak wygląda postępowanie przed Urzędem do Spraw Cudzoziemców?

Urząd analizuje sytuację cudzoziemca oraz warunki panujące w jego państwie pochodzenia.

Bardzo ważnym elementem postępowania jest przesłuchanie cudzoziemca.

Wnioskodawca powinien szczegółowo wyjaśnić między innymi:

  • dlaczego opuścił państwo pochodzenia;
  • czego obawia się w razie powrotu;
  • kto stanowi źródło zagrożenia;
  • czy próbował uzyskać ochronę władz swojego państwa;
  • jakie zdarzenia miały miejsce przed wyjazdem;
  • czy posiada dokumenty lub inne dowody potwierdzające jego relację.

Spójność, szczegółowość i wiarygodność wyjaśnień mają duże znaczenie.

Czy trzeba mieć dokumenty potwierdzające prześladowanie?

Brak dokumentów nie wyklucza możliwości uzyskania ochrony.

W wielu przypadkach osoby uciekające z kraju nie są w stanie zabrać ze sobą pełnej dokumentacji.

Jeżeli jednak cudzoziemiec posiada dowody, które mogą mieć znaczenie dla sprawy, warto je przedstawić.

Mogą to być między innymi:

  • decyzje i wezwania organów państwowych;
  • dokumentacja medyczna;
  • dokumenty sądowe;
  • zdjęcia;
  • wiadomości i korespondencja;
  • dowody działalności politycznej lub społecznej;
  • dokumenty dotyczące członków rodziny;
  • inne materiały potwierdzające konkretne zagrożenie.

Czy podczas postępowania można legalnie przebywać w Polsce?

Złożenie wniosku uruchamia szczególny reżim prawny dotyczący pobytu osoby ubiegającej się o ochronę.

Wnioskodawca otrzymuje dokumenty przewidziane w procedurze ochronnej i ma obowiązek przestrzegać zasad związanych z prowadzonym postępowaniem.

Nie należy jednak utożsamiać dokumentu wydawanego osobie ubiegającej się o ochronę z kartą pobytu czy paszportem.

Szczególnie przed wyjazdem z Polski należy sprawdzić konsekwencje takiego wyjazdu dla prowadzonego postępowania.

Czy osoba ubiegająca się o ochronę może pracować?

Nie zawsze od początku postępowania.

Jeżeli sprawa dotycząca ochrony międzynarodowej nie została rozstrzygnięta w ciągu 6 miesięcy od złożenia wniosku, a opóźnienie nie nastąpiło z winy wnioskodawcy, może on wystąpić do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o odpowiednie zaświadczenie.

Takie zaświadczenie wraz z tymczasowym zaświadczeniem tożsamości cudzoziemca umożliwia wykonywanie pracy w Polsce na zasadach określonych w przepisach.

Uprawnienie trwa do dnia, w którym decyzja w sprawie ochrony międzynarodowej stanie się ostateczna.

Co daje status uchodźcy?

Osoba, której nadano status uchodźcy, uzyskuje prawo pobytu w Polsce oraz dokumenty przewidziane dla beneficjentów tego statusu.

Ma również szeroki dostęp do rynku pracy bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę.

Status uchodźcy może również wiązać się z możliwością korzystania z programów integracyjnych oraz innych uprawnień przewidzianych w przepisach.

Co daje ochrona uzupełniająca?

Ochrona uzupełniająca również daje prawo pobytu w Polsce oraz dostęp do rynku pracy.

Osoba objęta ochroną uzupełniającą otrzymuje kartę pobytu i może korzystać z uprawnień wynikających z tego statusu.

Różnice między statusem uchodźcy a ochroną uzupełniającą dotyczą między innymi podstaw prawnych ochrony oraz niektórych dokumentów i dalszych uprawnień.

Wiza humanitarna a ochrona międzynarodowa – najważniejsze różnice

Najprościej można to ująć w następujący sposób:

Wiza humanitarna:

  • jest dokumentem wizowym;
  • służy przede wszystkim legalnemu wjazdowi i pobytowi przez okres ważności wizy;
  • jest uzyskiwana w procedurze wizowej;
  • nie oznacza nadania statusu uchodźcy;
  • nie oznacza automatycznego udzielenia ochrony uzupełniającej;
  • obecnie może umożliwiać pracę bez zezwolenia.

Ochrona międzynarodowa:

  • jest szczególnym statusem ochronnym;
  • obejmuje status uchodźcy albo ochronę uzupełniającą;
  • wymaga złożenia wniosku za pośrednictwem Straży Granicznej;
  • jest rozpatrywana w pierwszej instancji przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców;
  • opiera się na ocenie rzeczywistego ryzyka prześladowania lub poważnej krzywdy.

Czy osoba posiadająca wizę humanitarną może wystąpić o ochronę międzynarodową?

Samo posiadanie wizy humanitarnej nie wyklucza możliwości ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Są to dwie odrębne instytucje.

Jeżeli po przyjeździe do Polski cudzoziemiec uważa, że spełnia przesłanki statusu uchodźcy albo ochrony uzupełniającej, może rozważyć złożenie odpowiedniego wniosku.

Należy jednak wcześniej przeanalizować konsekwencje takiej decyzji dla jego sytuacji pobytowej, rodzinnej i możliwości podróżowania.

Czy trudna sytuacja ekonomiczna wystarczy do uzyskania ochrony?

Co do zasady nie.

Ochrona międzynarodowa nie jest procedurą służącą legalizacji pobytu wyłącznie z powodu:

  • braku pracy;
  • niskich dochodów;
  • trudnej sytuacji mieszkaniowej;
  • chęci poprawy poziomu życia;
  • ogólnej niestabilności gospodarczej.

Konieczne jest spełnienie przesłanek dotyczących prześladowania albo rzeczywistego ryzyka poważnej krzywdy.

Podsumowanie

Wiza humanitarna i ochrona międzynarodowa nie są tym samym.

Wiza humanitarna jest dokumentem wizowym umożliwiającym wjazd i pobyt z określonych względów humanitarnych, związanych z interesem państwa lub zobowiązaniami międzynarodowymi.

Ochrona międzynarodowa obejmuje natomiast status uchodźcy i ochronę uzupełniającą.

Najważniejsza zasada proceduralna jest następująca:

wniosek o ochronę międzynarodową składa się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Straży Granicznej – nie bezpośrednio w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców.

Potrzebujesz pomocy w sprawie ochrony międzynarodowej lub statusu pobytowego?

Wybór właściwej procedury ma ogromne znaczenie. Wiza humanitarna, ochrona międzynarodowa, pobyt humanitarny i zwykłe zezwolenia pobytowe mają inne przesłanki i inne skutki.

Migrant & Griffin pomaga cudzoziemcom analizować sytuację przed złożeniem wniosku, przygotować dokumentację i dowody oraz prowadzić sprawy dotyczące ochrony międzynarodowej i legalizacji pobytu w Polsce.

Możemy ocenić, która procedura odpowiada konkretnej sytuacji i jakie konsekwencje będzie miało jej rozpoczęcie.

Jeśli chcesz, żebyśmy zajęli się Twoją sprawą, zobacz: Wizy i zaproszenia – pomoc prawna.