· Zaktualizowano
Ponaglenie jest środkiem prawnym przewidzianym w Kodeksie postępowania administracyjnego dla sytuacji, w których urząd nie załatwia sprawy w terminie albo prowadzi ją dłużej, niż jest to rzeczywiście konieczne.
W sprawach cudzoziemców nie można jednak dziś stosować jednej zasady do wszystkich postępowań.
Inaczej wygląda sytuacja w sprawach pobytowych prowadzonych przez wojewodę, a inaczej w postępowaniach o wydanie zezwolenia na pracę.
Co więcej, do 4 marca 2027 r. obowiązuje szczególna regulacja zawieszająca bieg terminów w większości wojewódzkich postępowań pobytowych.
Dlatego przed wysłaniem ponaglenia trzeba najpierw ustalić, jaki rodzaj sprawy jest prowadzony i jakie przepisy mają do niej zastosowanie.
Czym jest ponaglenie?
Na zasadach ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego ponaglenie może przysługiwać w dwóch sytuacjach:
- bezczynności – gdy sprawa nie została załatwiona w terminie przewidzianym przez przepisy albo w dodatkowym terminie wskazanym przez organ;
- przewlekłości – gdy organ wprawdzie wykonuje czynności, ale prowadzi postępowanie dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Ponaglenie musi zawierać uzasadnienie.
Nie wystarczy więc napisać: „proszę o szybsze wydanie decyzji”.
Trzeba wskazać, dlaczego w ocenie strony organ pozostaje w bezczynności albo prowadzi sprawę przewlekle.
Do kogo składa się ponaglenie?
Na zasadach ogólnych ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który prowadzi sprawę.
Oznacza to, że jeśli właściwym organem wyższego stopnia jest Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, ponaglenia nie wysyła się z pominięciem wojewody prowadzącego postępowanie.
W sprawach uregulowanych ustawą o cudzoziemcach organem wyższego stopnia wobec wojewody jest zasadniczo Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a nie minister właściwy do spraw wewnętrznych.
Ile czasu urząd ma na przekazanie i rozpatrzenie ponaglenia?
Na zasadach ogólnych KPA organ prowadzący sprawę przekazuje ponaglenie organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 7 dni.
Organ wyższego stopnia również powinien rozpatrzyć ponaglenie w terminie 7 dni od jego otrzymania.
Dlatego spotykane w starszych poradnikach twierdzenia o ustawowym 30-dniowym terminie na rozpatrzenie ponaglenia są nieprawidłowe.
Co może zrobić organ po uwzględnieniu ponaglenia?
Jeżeli ponaglenie jest dopuszczalne i zostanie uznane za uzasadnione, organ wyższego stopnia może między innymi:
- stwierdzić bezczynność lub przewlekłość;
- wskazać, czy doszło do rażącego naruszenia prawa;
- wyznaczyć termin załatwienia sprawy;
- zarządzić wyjaśnienie przyczyn opóźnienia;
- polecić podjęcie działań, które mają zapobiec podobnym sytuacjom.
Ponaglenie nie oznacza jednak automatycznie, że decyzja zostanie wydana następnego dnia.
Czy w 2026 r. można złożyć skuteczne ponaglenie w sprawie karty pobytu?
W większości typowych spraw prowadzonych przez wojewodę sytuacja jest obecnie szczególna.
Do 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie określonych spraw pobytowych prowadzonych przez wojewodów nie rozpoczyna się, a rozpoczęty wcześniej pozostaje zawieszony.
Dotyczy to między innymi spraw o:
- zezwolenie na pobyt czasowy;
- zezwolenie na pobyt stały;
- zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE;
- zmianę zezwolenia na pobyt czasowy i pracę;
- zmianę zezwolenia dla pracownika wysoko wykwalifikowanego;
- cofnięcie określonych zezwoleń pobytowych.
W tym okresie przepisy o bezczynności organu nie mają zastosowania do tych postępowań.
Czy zawieszenie dotyczy tylko obywateli Ukrainy?
Nie.
Mimo że regulacja znajduje się w ustawie związanej z pomocą obywatelom Ukrainy, aktualne orzecznictwo potwierdza, że zawieszenie terminów w wymienionych sprawach pobytowych dotyczy wszystkich cudzoziemców, niezależnie od obywatelstwa.
Nie można więc przyjąć, że obywatel Indii, Gruzji, Białorusi, Stanów Zjednoczonych czy innego państwa może ominąć tę regulację tylko dlatego, że nie jest obywatelem Ukrainy.
Co to oznacza dla ponaglenia pobytowego?
W okresie obowiązywania szczególnego zawieszenia klasyczne ponaglenie oparte na zarzucie bezczynności albo przewlekłości w objętej nim sprawie pobytowej nie działa tak jak w zwykłym postępowaniu administracyjnym.
Przepisy stanowią obecnie, że:
- terminy ustawowe nie biegną;
- nie stosuje się przepisów o bezczynności;
- wojewoda nie ma zwykłego obowiązku zawiadamiania o niezałatwieniu sprawy w terminie;
- opóźnienie w okresie zawieszenia nie może być podstawą środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości ani naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W praktyce oznacza to, że wysłanie standardowego ponaglenia do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie jest obecnie skutecznym sposobem „uruchomienia” ustawowego terminu w takich sprawach.
Do kiedy obowiązuje zawieszenie?
Według aktualnego stanu prawnego szczególna regulacja obowiązuje do 4 marca 2027 r.
Jeżeli przepisy nie zostaną ponownie zmienione, od 5 marca 2027 r. zasady dotyczące terminów, bezczynności i przewlekłości trzeba będzie ponownie oceniać według regulacji obowiązujących w tym czasie.
Przed wniesieniem ponaglenia po tej dacie warto więc sprawdzić aktualny stan prawny.
Czy urząd może mimo zawieszenia wydać decyzję?
Tak.
Zawieszenie biegu terminów nie oznacza zawieszenia samych postępowań.
Wojewoda może:
- prowadzić postępowanie;
- wzywać do uzupełnienia dokumentów;
- przeprowadzać czynności dowodowe;
- wydawać decyzje.
Czynności dokonane podczas okresu zawieszenia są skuteczne.
Przepisy chronią organ przed zarzutami związanymi z upływem terminów, ale nie zakazują mu rozstrzygania spraw.
Czy można napisać do wojewody z prośbą o przyspieszenie sprawy?
Tak.
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby złożyć pismo wskazujące szczególne okoliczności i proszące o możliwie szybkie rozpoznanie sprawy.
Takie pismo nie jest jednak tym samym co skuteczne ponaglenie z art. 37 KPA.
Może mieć praktyczne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy istnieją wyjątkowe okoliczności, np.:
- poważna sytuacja rodzinna;
- konieczność pilnego wyjazdu;
- szczególne konsekwencje zawodowe;
- sytuacja zdrowotna;
- ważny interes dziecka;
- inne udokumentowane okoliczności wymagające pilnego działania.
Nie ma jednak gwarancji, że urząd rozpozna sprawę poza kolejnością.
A co z zezwoleniem na pracę?
Tu sytuacja jest zupełnie inna.
Od 1 czerwca 2025 r. obowiązuje nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.
Ustawa wyraźnie przewiduje, że w sprawach dotyczących wydawania określonych zezwoleń na pracę nie stosuje się art. 37 KPA.
Oznacza to, że w sprawie wydania standardowego zezwolenia na pracę nie przysługuje klasyczne ponaglenie na bezczynność lub przewlekłość.
Nie należy więc wysyłać ponaglenia do ministra właściwego do spraw pracy i oczekiwać, że zostanie ono rozpoznane na zasadach art. 37 KPA.
Czy wcześniej było inaczej?
Również poprzednie przepisy dotyczące zezwoleń na pracę zawierały szczególne rozwiązania wyłączające stosowanie art. 37 KPA.
Nowa ustawa z 2025 r. utrzymała tę zasadę.
Dlatego artykuły sugerujące, że w sprawie zezwolenia na pracę pracodawca powinien najpierw złożyć klasyczne ponaglenie do organu wyższego stopnia, są nieaktualne.
Czy brak ponaglenia oznacza brak ochrony przed przewlekłością w sprawie zezwolenia na pracę?
Nie.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Wyłączenie art. 37 KPA oznacza brak klasycznego ponaglenia.
Nie wyłącza jednak kontroli sądu administracyjnego.
Aktualne orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych potwierdza, że w sprawach o wydanie zezwolenia na pracę można wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania bez wcześniejszego ponaglenia.
Gdzie składa się skargę na bezczynność w sprawie zezwolenia na pracę?
Skargę kieruje się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale wnosi za pośrednictwem organu, którego bezczynność albo przewlekłość jest przedmiotem skargi.
Jeżeli więc postępowanie o zezwolenie na pracę prowadzi wojewoda, skarga przechodzi przez tego wojewodę do właściwego WSA.
Nie należy mylić tej skargi ze zwykłą skargą lub odwołaniem od decyzji.
Przedmiotem postępowania sądowego jest tutaj opóźnienie organu.
Czy przed skargą do WSA w sprawie zezwolenia na pracę trzeba złożyć ponaglenie?
Nie.
Ponieważ przepisy szczególne wyłączają art. 37 KPA, aktualne sądy administracyjne wskazują wprost, że skarga na bezczynność lub przewlekłość w sprawie zezwolenia na pracę nie musi być poprzedzona ponagleniem.
To jeden z najważniejszych punktów, które trzeba odróżnić od zwykłych postępowań administracyjnych.
Jaki jest termin na skargę na bezczynność?
Skarga na bezczynność lub przewlekłość ma inny charakter niż skarga na zwykłą decyzję administracyjną.
W aktualnym orzecznictwie dotyczącym zezwoleń na pracę sądy wskazują, że taka skarga nie jest ograniczona klasycznym 30-dniowym terminem właściwym dla skargi na decyzję.
Nie oznacza to jednak, że warto zwlekać bez powodu.
Przed złożeniem skargi należy ocenić, czy rzeczywiście doszło już do bezczynności albo przewlekłości.
Co może zrobić WSA?
Jeżeli sąd uwzględni skargę na bezczynność lub przewlekłość, może między innymi:
- zobowiązać organ do wydania decyzji w określonym terminie;
- stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości;
- ocenić, czy nastąpiło rażące naruszenie prawa;
- w określonych przypadkach wymierzyć organowi grzywnę;
- w określonych przypadkach przyznać skarżącemu sumę pieniężną.
Skarga do WSA jest więc znacznie poważniejszym instrumentem niż zwykłe pismo z prośbą o przyspieszenie sprawy.
Czy skarga do WSA zawsze przyspieszy sprawę?
Nie ma takiej gwarancji.
Sąd najpierw ocenia, czy rzeczywiście doszło do bezczynności albo przewlekłości.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- ustawowe terminy;
- charakter sprawy;
- czynności wykonane przez organ;
- konieczność uzupełnienia dokumentów;
- opóźnienia spowodowane przez stronę;
- okresy, które zgodnie z przepisami nie są wliczane do terminów;
- szczególne regulacje wyłączające lub zawieszające terminy.
Nie każde długie postępowanie automatycznie oznacza bezczynność.
Czy 60 dni na kartę pobytu oznacza, że po 61 dniach można złożyć ponaglenie?
Nie.
Ustawa o cudzoziemcach rzeczywiście przewiduje dla zezwolenia na pobyt czasowy termin 60 dni, ale jego bieg rozpoczyna się dopiero po spełnieniu warunków określonych w ustawie.
Co ważniejsze, w aktualnym stanie prawnym bieg tych terminów w sprawach prowadzonych przez wojewodów jest objęty szczególnym zawieszeniem do 4 marca 2027 r.
Dlatego proste liczenie „60 dni od wysłania wniosku przez MOS” i składanie po tym czasie ponaglenia jest obecnie błędnym podejściem.
Czy ponaglenie można złożyć zbyt wcześnie?
Na zwykłych zasadach KPA – tak.
Ponaglenie złożone przed upływem właściwego terminu na załatwienie sprawy pozostawia się bez rozpoznania.
Dlatego po ustaniu szczególnych regulacji również nie będzie można automatycznie liczyć terminu od samego dnia wysłania formularza.
Trzeba będzie sprawdzić, kiedy zgodnie z ustawą rozpoczął się rzeczywisty termin na wydanie decyzji.
Pobyt a praca – dwie zupełnie różne sytuacje
W praktyce trzeba dziś zapamiętać prosty podział.
Sprawa pobytowa u wojewody
Do 4 marca 2027 r. w większości standardowych postępowań pobytowych:
- terminy są ustawowo zawieszone;
- nie stosuje się zwykłych przepisów o bezczynności;
- klasyczne ponaglenie nie jest obecnie skutecznym narzędziem do wymuszenia decyzji z powodu samego upływu czasu.
Zezwolenie na pracę
W postępowaniu o wydanie zezwolenia na pracę:
- art. 37 KPA jest wyłączony ustawowo;
- klasyczne ponaglenie nie przysługuje;
- możliwa może być bezpośrednia skarga do WSA na bezczynność lub przewlekłość bez wcześniejszego ponaglenia.
To właśnie rozróżnienie powinno być punktem wyjścia przed podjęciem jakichkolwiek działań.
Najczęstsze błędy
Do najczęstszych należą:
- wysyłanie identycznego ponaglenia w sprawie pobytowej i pracowniczej;
- przekonanie, że ponaglenie w sprawie zezwolenia na pracę jest obowiązkowe przed skargą do WSA;
- kierowanie ponaglenia w sprawie pobytowej do Ministra Spraw Wewnętrznych zamiast – w sprawach, w których normalny tryb znajduje zastosowanie – do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem wojewody;
- wskazywanie 30 dni jako ustawowego terminu na rozpoznanie ponaglenia zamiast 7 dni;
- liczenie 60 dni na decyzję pobytową od samego dnia wysłania wniosku;
- ignorowanie zawieszenia terminów do 4 marca 2027 r.;
- przekonanie, że zawieszenie dotyczy wyłącznie obywateli Ukrainy;
- składanie skargi do sądu bez sprawdzenia, czy w konkretnej kategorii sprawy szczególne przepisy nie wyłączają zarzutów bezczynności;
- traktowanie zwykłej prośby o przyspieszenie jako formalnego ponaglenia.
Co zrobić, gdy sprawa trwa bardzo długo?
Najpierw trzeba ustalić:
- Jaki dokładnie rodzaj postępowania jest prowadzony?
- Który organ prowadzi sprawę?
- Czy do sprawy stosuje się art. 37 KPA?
- Czy bieg terminów jest obecnie zawieszony?
- Od kiedy rzeczywiście biegnie ustawowy termin?
- Czy opóźnienie wynika z działania urzędu, czy np. z braków dokumentów?
- Czy właściwym środkiem jest ponaglenie, pismo o przyspieszenie czy skarga do WSA?
Dopiero po tej analizie można wybrać właściwe narzędzie.
Podsumowanie
Ponaglenie nie jest dziś uniwersalnym sposobem na przyspieszenie każdej sprawy cudzoziemca.
W aktualnym stanie prawnym:
- w standardowych postępowaniach pobytowych prowadzonych przez wojewodów obowiązuje do 4 marca 2027 r. szczególne zawieszenie biegu terminów i przepisów o bezczynności;
- zawieszenie dotyczy wszystkich cudzoziemców objętych wymienionymi kategoriami spraw;
- w sprawach o wydanie zezwolenia na pracę art. 37 KPA jest wyłączony, dlatego klasyczne ponaglenie nie przysługuje;
- przy zezwoleniu na pracę możliwa jest natomiast skarga do WSA na bezczynność lub przewlekłość bez wcześniejszego ponaglenia;
- na zwykłych zasadach KPA ponaglenie jest przekazywane i rozpatrywane w terminach 7-dniowych, a nie 30-dniowych;
- w sprawach cudzoziemców właściwy środek trzeba zawsze dobrać do konkretnego postępowania.
Twoja sprawa pobytowa lub pracownicza stoi w miejscu?
Przed wysłaniem ponaglenia warto sprawdzić, czy w danej sprawie ten środek w ogóle przysługuje. Nieprawidłowe pismo może nie przynieść żadnego efektu, a w niektórych postępowaniach właściwym rozwiązaniem jest zupełnie inny środek prawny.
Migrant & Griffin analizuje przewlekłe postępowania pobytowe i sprawy dotyczące zezwoleń na pracę.
Możemy sprawdzić historię postępowania, ustalić obowiązujące terminy i przepisy szczególne oraz ocenić, czy w konkretnej sprawie właściwe będzie pismo o przyspieszenie, ponaglenie czy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

